Uylari.uz tahririyati

2026-yilda Toshkentda kvartira olishdan oldin ro‘yxatda turgan shaxslarni qanday tekshirish kerak

Ro‘yxatda turgan shaxslar, turar joydan foydalanish huquqlari, notarius ma’lumotlari va kvartirani bo‘shatish shartlarini to‘lovdan oldin tekshirish tartibi.

Kvartirada ro‘yxatda turgan shaxslarni tekshirish Toshkentda uy sotib olishga tayyorgarlikning alohida qismidir. Kundalik nutqda bu “propiska” deb ataladi, amaldagi qonunchilik esa yashash joyi va turgan joy bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazish tushunchalarini ishlatadi. Xaridor uchun faqat ismlar ro‘yxati yetarli emas. Kim manzilda ro‘yxatda ekani, kimda mulk yoki turar joydan foydalanish huquqi borligi, kvartira qachon bo‘shatilishi va bu shartlar bitim hujjatlarida qanday aks etishini tushunish kerak.

Qidiruv natijalarida bu mavzu kvartira hujjatlari, notarius va ro‘yxatdan chiqarish haqidagi savollar bilan birga uchraydi. Ochiq qidiruv amaliy qiziqishni ko‘rsatadi, lekin oylik so‘rovlar sonini bermaydi. Shu sababli maqola sun’iy statistika keltirmaydi. U Adliya vazirligining uy-joy sotib olish bo‘yicha rasmiy yo‘riqnomasida alohida tilga olingan tekshiruvni amaliy ketma-ketlikka aylantiradi.

Ro‘yxat, mulk va foydalanish huquqi bir xil emas

O‘RQ-1074-son qonun ro‘yxatdan o‘tkazishni yashash yoki turgan joy haqidagi ma’lumotni qayd etish deb belgilaydi. Qonunga ko‘ra ro‘yxat ruxsat berish xususiyatiga ega emas. Biroq bundan har qanday yozuvni e’tiborsiz qoldirish yoki uni bir ariza bilan bekor qilish mumkin degan xulosa chiqmaydi. Bitimda mulk huquqi, manzilda ro‘yxatda turgan shaxslar va alohida shaxsning turar joydan foydalanish huquqi mustaqil tekshiriladi.

Mulkdorlar huquqni tasdiqlovchi hujjatlar va ko‘chmas mulk davlat reyestri orqali aniqlanadi. Ro‘yxatda turganlar migratsiya ma’lumotlarida aks etadi. Foydalanish huquqi qonun, sud qarori yoki tomonlar kelishuvidan kelib chiqishi mumkin. Bir shaxs bir necha maqomga ega bo‘lishi ham, faqat bittasiga ega bo‘lishi ham mumkin. Sotuvchining “u faqat propiskada” degan gapi hujjatli tekshiruv o‘rnini bosmaydi.

Voyaga yetmaganlar, ulush egalari va foydalanish huquqi sud tomonidan belgilangan shaxslar alohida e’tibor talab qiladi. Bolaning ro‘yxatda turishi uning avtomatik ravishda ulushga egaligini anglatmaydi. Ammo voyaga yetmaganning mulkiy huquqi bo‘lsa, vasiylik va homiylik organlari bilan bog‘liq talablar paydo bo‘lishi mumkin. Xaridor yosh yoki qarindoshlikka qarab taxmin qilmasligi, maqomni hujjatlar orqali aniqlashi kerak.

Zakalat yoki qaytarilmaydigan to‘lovdan oldin nima so‘raladi

Avval obyektni aniq belgilang: manzil, kvartira raqami, kadastr raqami va mulkdor ma’lumotlari bir-biriga mos bo‘lsin. Keyin sotuvchidan aynan shu turar joyda ro‘yxatda turgan shaxslar haqida yangi ma’lumot so‘rang. Hukumatning kvartirani begonalashtirish bo‘yicha ma’lumotida doimiy ro‘yxatda turganlar haqidagi ma’lumotnoma rasmiylashtirish hujjatlari qatorida keltirilgan. Uy-joy sotib olish yo‘riqnomasida esa notarius bu ma’lumotni idoralararo elektron tizim orqali olishi aytiladi.

Sotuvchidan OneID paroli, SMS-kod yoki shaxsiy kabinetga kirishni so‘ramang. Sotuvchi o‘zi foydalanishi mumkin bo‘lgan ma’lumotnomani olishi, natijani ko‘rsatishi yoki ma’lumotni notarius va migratsiya hamda fuqarolikni rasmiylashtirish bo‘linmasi orqali aniqlashtirishi mumkin. Ishchi nusxada ma’lumot qaysi obyekt va qaysi sanaga tegishli ekanini ko‘rish yetarli. Boshqa shaxslarning ma’lumotlarini bitim doirasidan tashqarida tarqatmang.

Ko‘rsatilgan har bir shaxsni jadvalga kiriting: familiya va ism bosh harflari, ro‘yxat turi, ma’lum bo‘lsa yashash asosi, ro‘yxatni bekor qilishning aytilgan sanasi, natijani tasdiqlovchi hujjat va uni kim olishi. “Boshqa joyga ro‘yxatdan o‘tdi” degan xabar o‘rniga yangilangan rasmiy natijani so‘rang.

Nega bitta ma’lumotnoma yetmaydi

Ma’lumotnoma tizimdagi yozuvni muayyan sanada ko‘rsatadi. U shaxs nima sababdan ro‘yxatda turganini yoki sotuvdan keyin foydalanish huquqini saqlab qolishini har doim tushuntirmaydi. Adliya vazirligi yo‘riqnomasi ro‘yxatda turganlar bilan birga turar joydan foydalanish huquqini saqlaydigan shaxslarni ham hisobga olishni tavsiya qiladi. Agar shunday shaxslar bo‘lsa, ularning ro‘yxati shartnomada ko‘rsatilishi kerak.

Mulkdorlar tarkibi, sotuvchining huquq asosi, ulushlar va cheklovlarni alohida tekshiring. Bu ro‘yxat tekshiruvining takrori emas. Agar manzilda ro‘yxatda turgan shaxsning o‘zi ulush egasi bo‘lsa, masala oddiy ma’lumotnoma bilan hal bo‘lmaydi: tegishli mulkdorning ishtiroki va notarius tekshiruvi zarur.

Yangi ma’lumotnomada yo‘q shaxs amalda kvartirada yashasa, uning yashash asosi va ko‘chish sanasini aniqlang. Aksincha, uzoq vaqt oldin ko‘chib ketgan shaxs haqidagi yozuv tizimda qolsa, u rasmiy tartibda yangilanishi kerak. Asosiy pul o‘tkazilishidan oldin hujjatdagi va amaldagi holatni bir-biriga moslashtirish muhim.

2026-yilda amal qilayotgan tartib

O‘RQ-1074-son qonun 2025-yil 10-iyulda qabul qilingan va 2025-yil 12-oktabrda kuchga kirgan. 2026-yil may oyida Vazirlar Mahkamasi yashash joyi va turgan joy bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazish hamda ro‘yxatdan chiqarish tartibi to‘g‘risidagi 224-son qarorni qabul qildi. 2026-yildagi bitimda eski maqolalardagi “pasport stoli” bo‘yicha tavsiyalarga emas, amaldagi matn va notariusning joriy amaliyotiga tayanish kerak.

Qonunning 14-moddasi ro‘yxatni bekor qilishning turli asoslarini belgilaydi. Yangi yashash joyiga ro‘yxatdan o‘tish, shaxsning o‘z murojaati, qonunda ko‘rsatilgan hollarda mulkdorning arizasi va sud asoslari shular jumlasidan. Mulkdor ariza berishi mumkin bo‘lgan holatlar shartlar bilan cheklangan: mulkiy huquq, mulkdor bilan qarindoshlik, tomonlar kelishuvi va sud belgilagan foydalanish huquqi ahamiyatga ega. Foydalanish huquqi sud tomonidan belgilangan shaxsning ro‘yxati uning roziligisiz faqat sud qarori bilan bekor qilinadi.

Shuning uchun “bitimdan keyin hamma avtomatik chiqariladi” degan va’daga tayanmang. Shu bilan birga, ro‘yxatda turgan har bir shaxsni yechilmaydigan to‘siq deb ham qabul qilish noto‘g‘ri. Har bir maqom uchun qonuniy asos aniqlanadi va to‘lovning kelishilgan bosqichidan oldin yangilangan tasdiq olinadi. Murakkab vaziyatni notarius yoki mustaqil yurist hujjatlar asosida ko‘rib chiqadi.

Sotuvchining harakatini qanday tekshirish mumkin

Sotuvchi ro‘yxatni bitimdan oldin bekor qilmoqchi bo‘lsa, ariza qaysi asosda va qaysi organga berilganini so‘rang. Qonun mulkdor ariza, shaxsini tasdiqlovchi hujjat va mulk huquqini hamda ro‘yxatni bekor qilish asosini ko‘rsatuvchi hujjat taqdim etishini nazarda tutadi. Faqat ariza qabul qilingani haqidagi kvitansiya yetarli emas. Ko‘rib chiqish tugagach, ma’lumotlar holatini ko‘rsatuvchi yangi natija kerak.

Foydalanish huquqi bo‘yicha nizo, rozilik yo‘qligi yoki sud maqomi bo‘lsa, muddatni o‘zingiz belgilamang. Jarayon sudga bog‘liq bo‘lishi va tomonlar xohlagan sanaga sig‘masligi mumkin. “Keyin hal qilamiz” degan og‘zaki va’da uchun qaytarilmaydigan pul bermang. To‘lov kelajakdagi hodisaga bog‘lansa, shart, tasdiqlovchi hujjat va bajarilmaslik oqibatlarini bitimni biladigan mutaxassis tekshirishi kerak.

Tekshiruvni notarial rasmiylashtirishga imkon qadar yaqin vaqtda takrorlang. Birinchi ko‘rikdan imzolashgacha ma’lumot o‘zgarishi mumkin. Notariusdan idoralararo tizim orqali qaysi ma’lumot olingani va shartnomada qaysi shaxslar ko‘rsatilishi lozimligini aniqlang. Yozishmadagi skrinshot notarial tekshiruv o‘rnini bosmaydi.

Kvartirani bo‘shatish alohida yoziladi

Ro‘yxatni bekor qilish va amalda ko‘chib chiqish boshqa-boshqa hodisalar. Ma’lumotnoma toza bo‘lsa ham, kvartirada odamlar, buyumlar yoki topshirilmagan kalitlar qolishi mumkin. Shaxs ko‘chib ketgan bo‘lsa ham, tizimdagi yozuv hali yangilanmagan bo‘lishi mumkin. Tomonlar xonani bo‘shatish sanasi, barcha kalitlarni topshirish, buyumlarni olib chiqish va qabul qilish-topshirish dalolatnomasini imzolashni alohida belgilashi kerak.

Rasmiy yo‘riqnoma uy-joyni bo‘shatish, kalitlarni topshirish va obyektni qabul qilish tartibini yozma belgilashni tavsiya qiladi. Dalolatnomada hozir bo‘lgan shaxslar, kalitlar soni, xonalarning holati, hisoblagich ko‘rsatkichlari va qolgan buyumlar qayd etilishi mumkin. Aniq matn bitimga bog‘liq va uni notarius yoki yurist bilan kelishish lozim.

Imkon bo‘lsa, hisob-kitobni tekshiriladigan bosqichlar bilan bog‘lang: notarial tasdiq, huquqning davlat ro‘yxati, manzilda ro‘yxatda turganlar haqidagi yangi ma’lumot va kvartirani amalda topshirish. Barcha bitimlar uchun bitta to‘lov ketma-ketligini o‘ylab topmang. Bank, notarius va tomonlar turli mexanizmlardan foydalanishi mumkin.

Ogohlantiruvchi belgilar

Sotuvchi boshqa manzil bo‘yicha hujjat ko‘rsatsa, sanani yashirsa, ro‘yxatdagi shaxslarni aytishdan bosh tortsa, hammani “orqaga sana bilan” chiqarishni va’da qilsa yoki foydalanish huquqini saqlaydigan shaxsni shartnomada ko‘rsatmaslikni taklif qilsa, jarayonni to‘xtatib savol bering. Bu belgining o‘zi xarid mumkin emasligini isbotlamaydi, ammo navbatdagi to‘lovdan oldin hal qilinishi kerak.

Sotuvchining gapi, amalda yashayotganlar va notarius ma’lumoti mos kelmasligi; ro‘yxatdagi shaxsning qayerdaligi noma’lumligi; sud nizosi; voyaga yetmaganning ulushi; vakolat doirasi tushunarsiz ishonchnoma ham qo‘shimcha tekshiruv talab qiladi. Norasmiy yo‘l bilan begona shaxs ma’lumotini olishga urinmang. Savollar ro‘yxatini notariusga bering.

Ma’lumotda xato bo‘lsa, uni vakolatli arizachi davlat tartibi orqali tuzatadi. Tuzatishdan keyin yangi hujjat olinib, avvalgi holat bilan solishtiriladi. Ariza qabul qilingani haqidagi xabar yozuv haqiqatan o‘zgarganini tasdiqlamaydi.

Xaridor uchun qisqa ketma-ketlik

1.Uylari.uz kvartiralar katalogidanvariant tanlab, e’lon raqamini saqlang. 2. Manzil, kvartira raqami, kadastr raqami va mulkdorni solishtiring. 3. Zakalatdan oldin ro‘yxatda turgan shaxslar haqida yangi ma’lumot so‘rang. 4. Har bir shaxsning ro‘yxat turi va foydalanish asosini aniqlang. 5. Mulkdorlar, ulushlar, cheklovlar va voyaga yetmaganlar huquqini alohida tekshiring. 6. Sotuvchi va’da qilgan o‘zgarishni rasmiy tugatsin va yangi natijani ko‘rsatsin. 7. Notarial rasmiylashtirish oldidan so‘rovni takrorlang. 8. Natijani notarius olgan ma’lumot bilan solishtiring. 9. Foydalanish huquqini saqlaydiganlar bo‘lsa, ularni va bo‘shatish shartini hujjatda ko‘rsating. 10. Amaldagi holat, kalitlar va yashovchilar tekshirilgach, topshirish dalolatnomasini imzolang.

Asosiy qoida: ro‘yxatdagi shaxslar masalasi mulk va foydalanish huquqidan ajratib ko‘rilmaydi. Yangi ma’lumotnoma, notarius tekshiruvi, har bir shaxsning aniq maqomi va hujjatli topshirish bitta zanjirni tashkil qiladi. Hujjat, amaldagi yashash va sotuvchining izohi mos kelmasa, keyingi qadam pul to‘lash emas, rasmiy aniqlashtirishdir.